Mắt lác ở trẻ em không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn âm thầm ảnh hưởng đến thị lực và sự tự tin của con sau này. Nhiều cha mẹ chỉ mong tìm được cách chữa mắt lác cho trẻ tại nhà. Thế nhưng họ lại băn khoăn không biết đâu là đúng, đâu là sai. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ từ gốc rễ, để không điều trị nhầm và bỏ lỡ thời điểm vàng của con.
Mắt lác ở trẻ em là gì?
Mắt lác ở trẻ em là tình trạng hai mắt không nhìn thẳng cùng một hướng. Một mắt nhìn đúng mục tiêu còn mắt kia lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới. Tình trạng này xuất phát từ sự rối loạn phối hợp giữa mắt và não bộ. Đó mới là điều đáng lo, buộc cha mẹ phải kiên nhẫn tìm cách khắc phục, đồng hành cùng con.
Ở trẻ nhỏ, não bộ vẫn đang học cách ghép hình ảnh từ hai mắt lại thành một hình ảnh hoàn chỉnh. Khi mắt bị lác, não sẽ nhận được hai hình ảnh khác nhau, gây rối loạn xử lý.
Để tự bảo vệ, não thường bỏ qua hình ảnh từ mắt bị lác. Lâu dần, điều đó khiến mắt đó yếu đi, dẫn đến nhược thị, hay còn gọi là mắt lười. Nếu phát hiện muộn thì đây cũng một biến chứng rất khó phục hồi.
Nhiều phụ huynh nhầm tưởng mắt lác ở trẻ em chỉ là hiện tượng tạm thời, lớn lên sẽ hết. Thực tế, chỉ một số ít trẻ dưới 6 tháng tuổi có lác sinh lý nhẹ. Còn đa số trường hợp, nếu không được can thiệp đúng cách thì không thể tự khỏi được.
Nếu hỏi mắt lác ở trẻ em có nguy hiểm không, thì Phùng Huy Hòa BUTITAN trả lời là có. Điều nguy hiểm ở đây là trẻ vẫn sinh hoạt bình thường, nên cha mẹ dễ chủ quan. Cho đến khi cha mẹ phát hiện một số biểu hiện lạ trên mắt của trẻ thì thị lực đã tổn thương.
Mắt lác còn ảnh hưởng đến khả năng ước lượng khoảng cách, phối hợp tay-mắt. Trẻ mắc bệnh lý này dễ bị vấp ngã, chữ viết xấu, đọc chậm. Về lâu dài, trẻ có thể mặc cảm, ngại giao tiếp, đặc biệt khi bước vào tuổi đi học.
Cha mẹ rất cần hiểu đúng bản chất mắt lác ở trẻ em. Bởi vì đây là bước đầu quan trọng để cha mẹ lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Mặt khác phụ huynh cũng tránh nghe theo những cách truyền miệng thiếu căn cứ.
Mắt lác do đâu?
Nguyên nhân gây mắt lác ở trẻ em không đơn giản là nhìn nhiều hay xem điện thoại như nhiều người vẫn nghĩ. Phần lớn các trường hợp bắt nguồn từ sự mất cân bằng trong điều khiển cơ mắt và tín hiệu thần kinh từ não.
Trẻ mắc tật khúc xạ viễn thị, cận thị, loạn thị nặng không được phát hiện sớm. Nếu trẻ phải điều tiết quá mức để nhìn rõ, thì mắt dễ bị lệch trục, lâu dần hình thành lác. Nhiều trẻ nhìn ở gần vẫn ổn nên cha mẹ không để ý, nhưng thực chất mắt đã phải gồng lên liên tục.
Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, dẫn đến bệnh lý này. Nếu trong gia đình có người từng bị mắt lác, nhược thị, thì nguy cơ trẻ mắc phải sẽ cao hơn.
Ngoài ra, các vấn đề trong thai kỳ như sinh non, thiếu oxy, nhiễm trùng thần kinh, hoặc chấn thương đầu ở trẻ nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến trung tâm điều khiển vận nhãn.
Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là thói quen xem điện thoại, tivi quá sớm, khoảng cách nhìn gần kéo dài, thiếu hoạt động ngoài trời. Tuy những thói quen này không trực tiếp gây lác ngay lập tức, nhưng làm tình trạng tiềm ẩn bộc lộ sớm và nặng hơn.
Điều quan trọng là mắt lác ở trẻ em không phải lỗi của trẻ, cũng không phải do cha mẹ chăm sóc kém. Cha mẹ cần hiểu đúng nguyên nhân để bớt tự trách mình. Thay vì áp dụng những cách chữa tại nhà thiếu kiểm chứng, phụ huynh cần có hướng xử lý khoa học.
Dấu hiệu nhận biết mắt lác ở trẻ là gì?
Dấu hiệu mắt lác ở trẻ em giai đoạn nhẹ hoặc lác luân phiên đôi khi không rõ ràng ngay từ đầu. Nếu quan sát kỹ thì cha mẹ có thể nhận ra nhiều dấu hiệu rất đời thường nhưng quan trọng.
Khi trẻ mệt, buồn ngủ hoặc tập trung nhìn xa, dễ thấy nhất là hai mắt không thẳng hàng. Có trẻ chỉ bị mắt lác khi nhìn gần, có trẻ lại bị mắt lác khi nhìn xa. Cho nên, nếu chỉ nhìn thoáng qua thì cha mẹ rất dễ bỏ sót.
Một số trẻ có thói quen nghiêng đầu, nheo một mắt khi nhìn. Đó cũng chính là cách tự điều chỉnh để mắt được nhìn rõ hơn.
Về hành vi, trẻ có thể hay dụi mắt, than phiền mỏi mắt, đau đầu, nhất là sau khi đọc sách hoặc xem bảng. Trẻ lớn hơn có thể nói nhìn đôi, nhìn mờ, còn trẻ nhỏ thì hay vấp ngã, bắt đồ vật không chính xác. Trong học tập, trẻ dễ mất tập trung, đọc chậm, viết sai dòng.
Giai đoạn đầu chính là thời điểm can thiệp hiệu quả nhất. Nhưng đáng tiếc nhiều phụ huynh chỉ chú ý khi mắt lác đã rõ rệt. Do đó, thay vì chờ đợi hay tự tìm cách chữa mắt lác ở trẻ em tại nhà mà chưa có chẩn đoán rõ ràng, chỉ cần thấy nghi ngờ, cha mẹ nên cho trẻ đi khám chuyên khoa mắt.
Mắt lác có chữa được không?
Mắt lác ở trẻ em có thể chữa được nhưng hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện và phương pháp điều trị. Với mắt lác ở trẻ em, não bộ còn đang phát triển nên khả năng thích nghi và phục hồi tốt hơn người lớn rất nhiều.
Ở giai đoạn sớm, nhiều trẻ chỉ cần đeo kính đúng độ. Song song đó, trẻ được kết hợp tập luyện thị giác hoặc che mắt luân phiên đã cải thiện rõ rệt. Mục tiêu quan trọng là giữ được thị lực đều cho cả hai mắt, tránh nhược thị.
Tuy nhiên, không phải trường hợp mắt lác nào cũng chỉ cần điều trị đơn giản là đủ. Một số trẻ có lác do cơ mắt hoặc thần kinh, cần can thiệp sâu hơn. Điều quan trọng là cha mẹ không tự ý điều trị theo kinh nghiệm truyền miệng. Bởi vì làm sai có thể khiến não quen với tình trạng lệch, sau này rất khó sửa.
Mắt lác ở trẻ em không phải quá nguy hiểm, nhưng cũng không phải bệnh lý có thể chủ quan. Để giúp trẻ có cơ hội nhìn rõ, nhìn đều và tự tin hơn trong tương lai, trẻ cần được điều trị đúng hướng, kiên trì và theo dõi sát sao.
Mổ mắt lác bao lâu thì khỏi?
Phẫu thuật mắt lác thường được chỉ định khi các phương pháp không phẫu thuật không còn hiệu quả. Việc chỉ định mổ mắt lác còn có thể do bất thường cơ mắt rõ rệt.
Nhiều cha mẹ lo lắng mổ xong mắt trẻ có khỏi hẳn không, hay có tái phát không.
Thực tế, phẫu thuật giúp đưa trục mắt về vị trí cân đối, cải thiện rõ rệt về thẩm mỹ. Sau mổ mắt lác, trẻ có thể sinh hoạt nhẹ sau vài ngày, mắt ổn định dần trong vài tuần. Tuy nhiên, khỏi ở đây không chỉ là nhìn thẳng, mà còn phụ thuộc vào việc não có sử dụng lại mắt đó hay không.
Nhiều trẻ sau mổ vẫn cần đeo kính, tập thị giác, che mắt để củng cố thị lực. Nếu mổ quá muộn, khi não đã quen bỏ qua mắt lác, thì dù mắt có thẳng, thị lực vẫn khó cải thiện. Vì vậy, mổ không phải là điểm kết thúc, mà là một phần trong quá trình điều trị tổng thể.
Cách chữa mắt lác ở trẻ em tại nhà
Khi nói đến cách chữa mắt lác ở trẻ em tại nhà, cha mẹ cần hiểu rõ: tại nhà là hỗ trợ. Chữa mắt lác tại nhà không thể thay thế hoàn toàn việc điều trị y khoa được. Việc cha mẹ có thể làm đúng và an toàn bao gồm những điều cơ bản sau đây:
Trước hết người lớn cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ mắt. Đó là cho trẻ đeo kính đủ thời gian, che mắt đúng bên, đúng số giờ nếu được yêu cầu. Đây là nền tảng quan trọng nhất, nhưng nhiều phụ huynh bỏ qua vì sợ con khó chịu.
Cha mẹ cần hỗ trợ tạo thói quen sinh hoạt thị giác lành mạnh cho trẻ. Trẻ cần hạn chế tiếp xúc màn hình thiết bị điện tử, đảm bảo ánh sáng đủ khi học. Phụ huynh cần cho trẻ nghỉ mắt sau mỗi 20-30 phút nhìn gần. Khuyến khích trẻ chơi ngoài trời, vận động nhiều. Ánh sáng tự nhiên sẽ giúp mắt thư giãn và phát triển tốt hơn.
Cha mẹ cũng có thể chơi các trò chơi kích thích phối hợp mắt, tay như xếp hình, ném bóng, vẽ tranh… Những hoạt động này giúp não học cách sử dụng cả hai mắt cùng lúc, hỗ trợ quá trình điều trị.
Quan trọng nhất, phụ huynh hãy kiên nhẫn và đồng hành cùng con. Trẻ không hiểu vì sao mình phải đeo kính hay che mắt, nên rất cần sự động viên, không trách mắng. Chính sự kiên trì, yêu thương hàng ngày của gia đình mới là yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.
Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách thì mắt lác ở trẻ em không đáng sợ. Phùng Huy Hòa BUTITAN nhận ra, điều quan trọng không nằm ở việc tìm cách chữa nhanh, mà là hiểu đúng, làm đúng và kiên trì cùng con. Khi cha mẹ chủ động và bình tĩnh, con sẽ có cơ hội nhìn rõ hơn và lớn lên tự tin hơn mỗi ngày.
