Nhiều người gặp tình trạng nhìn không rõ nhưng lại không phân biệt được mình đang bị gì, chỉ biết mắt ngày càng mỏi và khó tập trung. Thực tế, viễn thị và loạn thị là hai tật khúc xạ rất dễ gây nhầm lẫn vì biểu hiện khá giống nhau, nhưng cách xử lý lại không hề giống.
Viễn thị là gì?
Viễn thị là tật khúc xạ khiến mắt nhìn xa tương đối rõ nhưng lại mờ, mỏi và khó chịu khi nhìn gần. Nghe thì có vẻ nhẹ, nhưng trên thực tế, viễn thị lại là tình trạng rất dễ bị bỏ qua vì mắt luôn cố gắng tự điều tiết để nhìn rõ. Chính sự cố gắng âm thầm đó mới chính là vấn đề.
Người bị viễn thị thường cảm thấy nhức đầu, nhức mắt, mỏi mắt khi đọc sách, dùng điện thoại hoặc làm việc với máy tính trong thời gian dài. Trẻ em viễn thị có thể học kém hơn, mất tập trung, dễ cáu gắt mà không ai nghĩ nguyên nhân đến từ mắt. Người lớn thì quen với cảm giác mờ mờ, nhức nhức, cho rằng đó là do tuổi tác hay áp lực công việc.
Về mặt cơ chế, viễn thị xảy ra khi hình ảnh hội tụ sau võng mạc, thay vì đúng trên võng mạc. Điều đó khiến não phải ra lệnh cho mắt điều tiết liên tục để bù lại, lâu dần gây mệt mỏi thị giác. Nếu không được phát hiện và chỉnh đúng, thì viễn thị có thể dẫn đến lác mắt ở trẻ em hoặc suy giảm thị lực kéo dài ở người trưởng thành.
Trong bức tranh tổng thể của các tật khúc xạ, viễn thị và loạn thị thường bị nhầm lẫn vì đều gây mờ và khó chịu cho mắt. Tuy nhiên, viễn thị mang đặc trưng là sự mệt mỏi kéo dài khi nhìn gần. Còn ở loạn thị, tình trạng đó thường bao gồm cả nhìn gần lẫn nhìn xa.
Loạn thị là sao?
Loạn thị là tình trạng mắt không hội tụ ánh sáng vào một điểm duy nhất trên võng mạc. Chính điều đó khiến hình ảnh người loạn thị nhìn thấy bị nhòe, méo, kéo bóng ở mọi khoảng cách.
Nếu viễn thị lộ diện rõ hơn khi nhìn gần thì loạn thị gây khó chịu toàn diện hơn, cả xa lẫn gần.
Người bị loạn thị thường mô tả cảm giác nhìn chữ bị nhòe viền, đèn xe ban đêm tỏa tia, hình ảnh không sắc nét dù đã cố nheo mắt. Loạn thị không phải lúc nào cũng gây mờ nặng, nhưng lại âm ỉ, dai dẳng và rất dễ gây mệt não, đau đầu, chóng mặt.
Nguyên nhân sâu xa của loạn thị nằm ở hình dạng giác mạc hoặc thủy tinh thể không tròn đều, khiến ánh sáng đi vào mắt bị bẻ cong theo nhiều hướng khác nhau. Não bộ phải ghép những hình ảnh không hoàn chỉnh này lại, lâu dần gây căng thẳng thị giác.
Nhìn mờ không phải lúc nào cũng do thiếu ngủ hay dùng điện thoại nhiều. Trong thực tế, rất nhiều người mắc loạn thị nhưng không hề biết, vì họ đã quen với việc nhìn không rõ từ nhỏ.
Khi đặt loạn thị cạnh viễn thị và loạn thị, ta mới thấy điểm chung là cả hai đều khiến người bệnh thích nghi thay vì nhận ra bất thường. Chính sự thích nghi đó lại khiến tình trạng kéo dài và ảnh hưởng âm thầm đến chất lượng sống.
Viễn thị và loạn thị giống nhau chỗ nào?
Điểm giống nhau lớn nhất giữa viễn thị và loạn thị là cả hai đều thuộc nhóm tật khúc xạ. Chúng đều khiến hình ảnh không được hội tụ chính xác trên võng mạc.
Nếu không đeo kính đúng độ thì mắt loạn thị và viễn thị đều phải làm việc nhiều hơn mức bình thường, dẫn đến mỏi mắt, nhức đầu và giảm hiệu suất học tập, làm việc.
Cả viễn loạn đều có xu hướng giấu mình rất tốt. Người mắc thường không phát hiện sớm, đặc biệt là trẻ em và người trẻ tuổi. Mắt còn khỏe sẽ tự điều tiết để nhìn rõ, khiến triệu chứng chỉ biểu hiện bằng cảm giác mệt mỏi, khó chịu, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với stress.
Một điểm chung khác là cả hai đều có thể tồn tại song song. Rất nhiều người vừa viễn thị vừa loạn thị mà không hề hay biết, cho đến khi đi khám mắt chuyên sâu. Khi đó, họ mới hiểu vì sao mình luôn cảm thấy nhìn không bao giờ ‘đã’, dù thị lực đo sơ bộ vẫn tạm ổn.
Về mặt cảm xúc, viễn thị và loạn thị đều tạo ra một sự bất an, cảm giác không tin tưởng hoàn toàn vào đôi mắt của chính mình. Nhìn lâu là mệt, tập trung là nhức đầu, nhưng lại không biết nguyên nhân từ đâu.
Sự giống nhau này khiến người đọc dễ đồng cảm và nhận ra rằng: rất nhiều khó chịu hàng ngày thực chất bắt nguồn từ thị lực.
Viễn thị và loạn thị khác nhau chỗ nào?
Sự khác biệt cốt lõi giữa viễn thị và loạn thị nằm ở cơ chế tạo ảnh và biểu hiện triệu chứng. Viễn thị khiến người bệnh khó nhìn gần, trong khi loạn thị làm hình ảnh méo mó ở mọi khoảng cách.
Với viễn thị, vấn đề chính là điểm hội tụ nằm sau võng mạc. Người viễn thị thường than mỏi mắt khi đọc sách, học bài, dùng điện thoại, những việc đòi hỏi nhìn gần và tập trung. Cảm giác mờ thường không cố định mà tăng dần theo thời gian sử dụng mắt.
Ngược lại, Phùng Huy Hòa cũng khẳng định loạn thị không phụ thuộc nhiều vào khoảng cách. Hình ảnh bị nhòe, kéo bóng, thiếu sắc nét ngay cả khi nhìn xa hay gần. Người loạn thị dễ gặp khó khăn khi lái xe ban đêm, đọc chữ nhỏ hoặc nhìn các chi tiết có độ tương phản cao.
Một khác biệt quan trọng nữa nằm ở cách điều chỉnh. Kính viễn thị thường có độ cầu dương để hỗ trợ hội tụ, trong khi kính loạn thị cần tròng kính trụ được thiết kế riêng theo từng trục loạn. Chính sự khác biệt này khiến việc đo khám mắt chính xác trở nên vô cùng quan trọng.
Cách khắc phục và phòng ngừa viễn thị và loạn thị
Giải pháp hiệu quả nhất cho người bị viễn thị và loạn thị vẫn luôn bắt đầu từ việc đo mắt định kỳ tại cửa hàng kính mắt uy tín. Đo mắt đúng, đủ và chính xác giúp phát hiện sớm, đặc biệt là ở trẻ em, đối tượng dễ bị bỏ sót triệu chứng.
Đeo kính đúng độ là phương pháp phổ biến và an toàn nhất. Kính không làm mắt yếu đi như nhiều người lầm tưởng, mà ngược lại, kính giúp mắt được nghỉ ngơi đúng cách. Ngoài ra, kính áp tròng hoặc các phương pháp phẫu thuật khúc xạ hiện đại cũng là lựa chọn phù hợp với một số đối tượng.
Về phòng ngừa, thói quen sinh hoạt đóng vai trò rất lớn. Mỗi người cần cho mắt nghỉ ngơi sau mỗi 20-30 phút làm việc, giữ khoảng cách đúng khi đọc sách, hạn chế dùng thiết bị điện tử trong điều kiện thiếu sáng.
Có thể đối với nhiều người đó là thói quen nhỏ, nhưng bạn tuyệt đối đừng xem thường chúng. Nếu bạn nói rằng mình yêu bản thân, thì thói quen nhỏ như thế cần nhất định phải duy trì.
Quan trọng hơn cả là bạn có đang thực sự lắng nghe cơ thể của mình hay không? Dấu hiệu mắt cần được quan tâm chính là mắt thường xuyên mỏi, nhức đầu, nhìn không rõ, khó tập trung. Phùng Huy Hòa BUTITAN cho rằng việc chủ động chăm sóc thị lực chính là cách bạn bảo vệ chất lượng sống của mình mỗi ngày.
Viễn thị và loạn thị thường không khiến người ta mù hẳn, nhưng lại đủ để làm mọi thứ trở nên khó chịu: đọc lâu thì nhức đầu, làm việc thì mau mệt, nhìn mà không bao giờ thật sự rõ. Nếu bạn thấy mình trong đó, thì có lẽ đã đến lúc nên nhìn lại đôi mắt của chính mình, trước khi sự chủ quan biến thành thói quen chịu đựng kéo cuộc đời tuột dốc.
