Không ít cha mẹ giật mình lo lắng khi thấy trẻ bị nheo mắt liên tục, dù không kêu đau hay khó chịu rõ ràng. Hành động nhỏ ấy đôi khi chỉ thoáng qua, nhưng cũng có thể là tín hiệu sớm cho thấy đôi mắt, hoặc tâm lý của trẻ đang gặp vấn đề, cần được quan tâm đúng cách.
Nheo mắt là bệnh gì?
Nheo mắt không hẳn là một bệnh có tên gọi cụ thể, mà là một biểu hiện bất thường trong hành vi mắt của trẻ.
Khi trẻ bị nheo mắt liên tục, điều đó cho thấy đôi mắt đang phải cố gắng thích nghi với một yếu tố nào đó gây khó chịu: ánh sáng, tầm nhìn, hay thậm chí là căng thẳng bên trong cơ thể.
Ở nhiều trẻ, nheo mắt xảy ra khi nhìn xa, nhìn bảng ở lớp hoặc khi tập trung vào màn hình. Lúc này, mắt đang phải gồng mình để điều tiết, vì thị lực không còn rõ nét như bình thường.
Đó có thể là dấu hiệu sớm của tật khúc xạ như cận thị, loạn thị mà trẻ chưa biết cách diễn đạt bằng lời. Trẻ không nói con nhìn mờ, nhưng cơ thể lại tự phản ứng bằng việc nheo mắt để nhìn rõ hơn.
Một trường hợp khác khiến trẻ bị nheo mắt liên tục là hiện tượng tic mắt. Đây là một dạng rối loạn vận động nhẹ, thường gặp ở trẻ nhỏ. Nheo mắt lúc này không xuất phát từ bệnh lý ở mắt, mà liên quan đến hệ thần kinh và cảm xúc.
Trẻ có thể vừa nheo mắt, vừa chớp nhanh, làm đi làm lại một cách vô thức, nhất là khi mệt, căng thẳng hoặc bị nhắc nhở nhiều.
Chúng ta cũng không thể bỏ qua nguyên nhân viêm nhiễm nhẹ ở mắt như: khô mắt, dị ứng, bụi bẩn. Trẻ cảm thấy cộm, rát nhưng chưa đủ khó chịu để kêu đau, nên phản xạ tự nhiên là nheo mắt lại. Nếu cha mẹ chỉ nhìn lướt qua, thì rất dễ nghĩ đó là thói quen xấu mà bỏ qua nguyên nhân thật sự phía sau.
Phùng Huy Hòa cho rằng việc hiểu đúng bản chất của tật nheo mắt sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh quan sát và có hướng xử lý phù hợp cho con.
Tại sao trẻ bị nheo mắt liên tục?
Có rất nhiều lý do khiến trẻ bị nheo mắt liên tục và đa phần không đến từ một nguyên nhân duy nhất. Thực tế, đây thường là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố thị lực, môi trường sống và tâm lý của trẻ.
Nguyên nhân phổ biến nhất là vấn đề về thị lực. Khi trẻ bị cận, loạn hoặc viễn thị nhẹ, hình ảnh trẻ nhìn thấy không còn rõ ràng. Trẻ sẽ liên tục nheo mắt lại để thu hẹp khe nhìn, giúp hình ảnh sắc nét hơn. Ở giai đoạn đầu, trẻ vẫn sinh hoạt bình thường, không than phiền, nên dấu hiệu nheo mắt chính là lời cảnh báo thầm lặng sớm nhất.
Bên cạnh đó, ánh sáng quá mạnh hoặc không phù hợp cũng khiến trẻ thường xuyên nheo mắt. Trẻ học dưới ánh đèn chói, ra ngoài nắng gắt không đeo mũ, hoặc xem màn hình trong phòng tối. Tất cả đều buộc mắt phải co lại để tự bảo vệ.
Nếu tình trạng trên lặp đi lặp lại mỗi ngày, thì việc trẻ bị nheo mắt liên tục là điều khó tránh khỏi.
Một nguyên nhân khác ít được chú ý hơn là căng thẳng tâm lý. Áp lực học tập, thay đổi môi trường, bị la mắng thường xuyên hay thiếu ngủ đều có thể khiến trẻ xuất hiện các hành vi tic như nheo mắt, nhún vai, lắc đầu. Đây không phải là trẻ hư hay làm trò, mà là cách cơ thể xả bớt căng thẳng.
Ngoài ra, khô mắt, dị ứng theo mùa, bụi bẩn hay thói quen dụi mắt cũng khiến trẻ cảm thấy khó chịu và nheo mắt nhiều hơn. Nếu không được xử lý sớm, thì cảm giác khó chịu kéo dài sẽ hình thành phản xạ nheo mắt khó bỏ.
Cách khắc phục tình trạng bé nheo mắt liên tục
Khi nhận thấy trẻ bị nheo mắt liên tục, điều đầu tiên cha mẹ cần làm không phải là nhắc nhở hay quát mắng, mà là quan sát và lắng nghe. Nhiều trẻ càng bị nhắc đừng nheo mắt nữa thì hành vi này lại càng xuất hiện nhiều hơn, vì áp lực tâm lý.
Nếu nghi ngờ nguyên nhân liên quan đến thị lực, thì cha mẹ nên đưa trẻ đi khám mắt sớm, ngay cả khi trẻ chưa than phiền gì. Việc phát hiện sớm tật khúc xạ giúp trẻ được điều chỉnh kịp thời, tránh để mắt phải điều tiết quá mức trong thời gian dài.
Chỉ cần đeo kính đúng độ, nhiều trẻ sẽ tự nhiên hết nheo mắt mà không cần can thiệp thêm.
Trong trường hợp trẻ bị nheo mắt liên tục do căng thẳng, điều quan trọng là giảm áp lực cho con. Cha mẹ nên xem lại lịch học, thời gian nghỉ ngơi, giấc ngủ và cả cách giao tiếp trong gia đình.
Một môi trường an toàn về cảm xúc, nơi trẻ được lắng nghe và không bị so sánh, sẽ giúp các hành vi tic giảm dần theo thời gian.
Với các nguyên nhân từ môi trường, cha mẹ hãy điều chỉnh những điều rất nhỏ: ánh sáng học tập dịu hơn, hạn chế thời gian nhìn màn hình, nhắc trẻ chớp mắt thường xuyên và giữ vệ sinh tay – mắt.
Nếu mắt trẻ hay khô, cộm, thì có thể tham khảo ý kiến bác sĩ mắt về việc sử dụng nước mắt nhân tạo phù hợp.
Điều quan trọng nhất vẫn là sự kiên nhẫn đồng hành cùng con của cha mẹ. Nếu được xử lý đúng cách và không tạo thêm áp lực tâm lý lên con, thì Phùng Huy Hòa thấy phần lớn các trường hợp nheo mắt ở trẻ đều có thể cải thiện tốt.
Cách phòng ngừa tình trạng trẻ nheo mắt liên tục
Với những vấn đề liên quan đến mắt và tâm lý, thì việc phòng ngừa luôn dễ hơn điều trị. Để hạn chế trẻ bị nheo mắt liên tục, cha mẹ cần xây dựng cho con những thói quen tốt ngay từ sớm.
Trước hết là bảo vệ thị lực. Cho trẻ khám mắt định kỳ, kể cả khi chưa có dấu hiệu bất thường. Đảm bảo góc học tập đủ ánh sáng, bàn ghế đúng tư thế, khoảng cách mắt đến sách phù hợp. Hạn chế để trẻ sử dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài và luôn có thời gian nghỉ cho mắt.
Song song đó là chăm sóc sức khỏe tinh thần. Trẻ em rất nhạy cảm với cảm xúc của người lớn. Khi được sống trong môi trường ít căng thẳng, được khích lệ thay vì chỉ trích, nguy cơ xuất hiện các hành vi tic như nheo mắt sẽ giảm đi rõ rệt. Đừng quên rằng, một đứa trẻ thoải mái tinh thần thì cơ thể cũng thư giãn hơn.
Cha mẹ cũng nên dạy trẻ lắng nghe cơ thể mình: nếu mắt mỏi thì nghỉ, nếu khó chịu thì nói ra. Điều này giúp trẻ không phải tự chịu đựng bằng những phản xạ vô thức như nheo mắt.
Cuối cùng, phụ huynh cũng đừng xem nhẹ những thay đổi nhỏ. Khi thấy trẻ bị nheo mắt liên tục, hãy coi đó là lời nhắc để cha mẹ quan tâm nhiều hơn, chứ không phải là lỗi của con.
Trẻ bị nheo mắt liên tục không chỉ là một thói quen vô hại như nhiều người vẫn nghĩ, mà có thể là tín hiệu sớm của vấn đề về mắt hoặc cảm xúc. Khi cha mẹ đủ tinh tế để nhận ra và đồng hành đúng cách, con không chỉ khỏe mắt hơn mà còn cảm thấy an toàn, được yêu thương và thấu hiểu hơn mỗi ngày.
