Khi cầm đơn kính mắt trên tay, những người không phải dân trong nghề hầu như đều bối rối. Phùng Huy Hòa BUTITAN thấy họ thường không biết loạn thị là như nào và trục loạn thị nghĩa là gì. Hiện tượng mờ nhòe không chỉ nằm ở tầm nhìn, mà còn ở chính những kiến thức tưởng chừng rất đơn giản, nhưng không phải ai cũng biết, liên quan đến đôi mắt của mình.
Loạn thị là như nào?
Nói một cách dễ hiểu, loạn thị là như nào? Đó là khi bề mặt giác mạc hoặc thủy tinh thể không cong tròn đều như quả bóng, mà giống hình quả trứng: có chỗ cong nhiều, chỗ cong ít.
Chính sự không đồng đều đó khiến ánh sáng đi vào mắt không hội tụ tại một điểm duy nhất trên võng mạc, mà bị tán ra nhiều hướng. Kết quả là hình ảnh người loạn thị nhìn thấy bị mờ, méo, thậm chí có bóng chồng. Đó là những biểu hiện của loạn thị mà chỉ những người sống chậm, đủ tinh ý mới dễ dàng nhận ra ngay từ đầu.
Khác với cận thị chỉ mờ khi nhìn xa hay viễn thị mờ khi nhìn gần, người bị loạn thị nhìn không rõ ở cả hai khoảng cách. Có khi chữ trên bảng không sắc nét, nhưng cầm điện thoại đọc gần cũng thấy nhòe. Đặc biệt vào ban đêm, ánh đèn xe có thể tỏa thành nhiều tia, gây chói mắt và cực kỳ khó chịu.
Rất nhiều người sống chung với loạn thị mà họ không hề hay biết. Họ chỉ nghĩ mắt mình kém, hay mỏi mắt, cũng có thể do mình thiếu tập trung. Nhưng thực tế, mắt đang phải liên tục điều tiết để bù lại sự sai lệch khúc xạ. Và đó là nguyên nhân chính dẫn đến nhức đầu, chóng mặt, thậm chí buồn nôn khi làm việc lâu.
Loạn thị có thể bẩm sinh hoặc xuất hiện cùng cận, viễn thị, được gọi là vừa cận vừa loạn thị, vừa viễn thị vừa loạn thị. Mức độ có thể từ nhẹ, gần như không ảnh hưởng nhiều, cũng có thể cao đến mức làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống.
Trục loạn thị là sao?
Khi nhận đơn kính mắt, nhiều người nhìn thấy một con số từ 0 đến 180 độ và tự hỏi trục này là gì vậy. Để hiểu nó, trước tiên bạn cần nắm rõ loạn thị là như nào. Loạn thị tức là giác mạc cong không đều theo một hướng nhất định. Cũng chính hướng cong lệch ấy được gọi là trục loạn thị.
Nói đơn giản, trục loạn thị là góc định hướng của phần giác mạc bị cong sai lệch nhiều nhất. Nó được đo bằng độ (°), dao động từ 0 đến 180. Ví dụ, nếu trục là 90°, nghĩa là sự sai lệch chủ yếu theo hướng dọc; nếu là 180°, theo hướng ngang.
Trục không phải là mức độ nặng nhẹ của loạn thị. Mức độ nặng nhẹ được thể hiện bằng số độ loạn (CYL). Còn trục chỉ cho biết kính cần đặt ở hướng nào để bù lại sự méo mó của giác mạc. Nếu trục sai dù chỉ vài độ, thì bạn vẫn có thể cảm thấy khó chịu khi đeo kính.
Đó cũng là lý do nhiều người đổi kính mới nhưng lại chóng mặt, nhức đầu. Không phải vì mắt yếu hơn, mà có thể do trục chưa chính xác hoặc mắt bạn chưa kịp thích nghi.
Trục loạn thị đòi hỏi sự đo đạc cẩn thận và lắp kính chính xác.
Mối liên hệ giữa loạn thị và trục loạn thị là gì?
Nếu hỏi loạn thị là như nào, thì câu trả lời nằm ở sự cong lệch của giác mạc. Còn nếu hỏi vì sao cần trục, thì đó là vì sự cong lệch ấy luôn xảy ra theo một hướng cụ thể. Loạn thị và trục loạn thị không tách rời nhau, mà chúng là hai phần của cùng một vấn đề.
Loạn thị cho biết bạn bị sai lệch khúc xạ bao nhiêu. Trục cho biết sai lệch đó nằm ở hướng nào. Giống như một tấm kính bị vênh, bạn không chỉ cần biết nó vênh bao nhiêu, mà còn phải biết vênh theo chiều nào để chỉnh lại cho đúng.
Trong thực tế, nếu chỉ điều chỉnh độ loạn mà bỏ qua trục, thì hình ảnh vẫn không rõ. Ngược lại, nếu trục chính xác nhưng độ không đúng, thì mắt vẫn phải điều tiết nhiều. Sự phối hợp chính xác giữa độ và trục mới tạo nên tầm nhìn sắc nét.
Đây cũng là lý do việc đo mắt cần thực hiện cẩn thận, đặc biệt với trẻ em và người mới đeo kính. Một sai lệch nhỏ về trục cũng có thể khiến bạn cảm thấy chóng mặt hoặc khó chịu.
Hiểu được mối liên hệ này giúp bạn không còn mơ hồ khi nhìn vào đơn kính. Khi đã biết loạn thị là như nào và trục đóng vai trò gì, bạn sẽ thấy mọi thứ rõ ràng hơn, không chỉ trong tầm nhìn, mà cả trong kiến thức về đôi mắt của mình.
Tại sao đeo kính loạn thị bị chóng mặt?
Nhiều người lần đầu đeo kính loạn thị thường than phiền: sao nhìn rõ hơn mà lại chóng mặt thế?. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra và không có nghĩa là kính sai độ hoàn toàn.
Khi hiểu loạn thị là như nào, bạn sẽ biết mắt đã quen với việc nhìn hình ảnh méo mó trong một thời gian dài. Não bộ cũng đã thích nghi với sự sai lệch đó. Khi đeo kính, hình ảnh bỗng nhiên được chỉnh thẳng lại. Não cần thời gian để thích nghi với sự thay đổi này.
Ngoài ra, nguyên nhân chóng mặt có thể là trục loạn thị mới khác với kính cũ, hoặc độ tăng giảm đáng kể. Thậm chí, việc gọng kính lệch, tâm kính không đúng vị trí cũng gây khó chịu.
Thông thường, nếu kính được đo chính xác thì cảm giác chóng mặt sẽ giảm dần sau vài ngày đến một tuần. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, thì bạn nên quay lại nơi đo mắt để kiểm tra lại độ và trục.
Chóng mặt không phải dấu hiệu đáng sợ, mà là phản ứng thích nghi của cơ thể. Điều quan trọng là kiên nhẫn và theo dõi sát sao, thay vì vội vàng bỏ kính ngay khi thấy khó chịu.
Cách khắc phục và phòng ngừa đeo kính loạn thị bị chóng mặt
Để hạn chế tình trạng chóng mặt, trước hết bạn cần đo mắt tại cơ sở uy tín. Việc hiểu rõ loạn thị là như nào sẽ giúp bạn nhận thức được tầm quan trọng của việc đo đúng trục và đúng độ.
Khi nhận kính mới, bạn hãy đeo liên tục trong những ngày đầu thay vì tháo ra đeo vào nhiều lần. Việc này giúp não bộ thích nghi nhanh hơn. Đồng thời, tránh lái xe hoặc làm việc đòi hỏi tập trung cao trong 1-2 ngày đầu nếu cảm thấy chưa quen.
Kiểm tra gọng kính xem có bị lệch, quá chật hoặc quá lỏng không. Một chiếc kính ngồi không đúng vị trí cũng làm sai lệch trục, gây khó chịu.
Bên cạnh đó, bạn hãy cho mắt nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế nhìn màn hình quá lâu và tái khám định kỳ để điều chỉnh khi cần. Nếu sau 1-2 tuần vẫn chóng mặt, thì đừng ngại quay lại kiểm tra.
Sự thích nghi cần thời gian, nhưng khi mọi thông số chính xác, kính loạn thị sẽ giúp bạn nhìn rõ và thoải mái hơn rất nhiều. Quan trọng nhất là kiên nhẫn và tin tưởng vào quá trình điều chỉnh.
Nếu hiểu rõ loạn thị là như nào và vai trò của trục loạn thị ra sao thì bạn có thể không còn hoang mang trước những con số trên đơn kính mắt nữa. Phùng Huy Hòa BUTITAN cho rằng: khi kiến thức rõ ràng, tầm nhìn cũng sẽ trở nên vững vàng và tự tin hơn mỗi ngày, nhờ bạn biết rõ mình cần gì và nên làm gì cho đôi mắt.
