Phùng Huy Hòa BUTITAN thấy có những lúc nhìn mọi thứ như bị nhòe, méo, phải nheo mắt liên tục nhưng nhiều người nghĩ đó chỉ là mệt mỏi tạm thời. Đến khi thị lực giảm rõ rệt, họ mới hoang mang tự hỏi loạn thị là bị gì. Và liệu đôi mắt của mình đang gặp vấn đề nghiêm trọng đến đâu.
Loạn thị là bị gì?
Loạn thị là tình trạng mắt không thể hội tụ ánh sáng chính xác lên võng mạc. Hình ảnh đi vào mắt bị méo mó, nhòe, biến dạng ở mọi khoảng cách.
Nguyên nhân dẫn đến loạn thị sâu xa nằm ở hình dạng giác mạc, thủy tinh thể không cong đều. Khi mắt bị loạn thị, thay vì tròn hoàn hảo, giác mạc giống như một quả bóng bầu dục. Khi ánh sáng đi qua bề mặt cong không đồng nhất này, nó bị khúc xạ sai lệch và tạo ra nhiều tiêu điểm thay vì một điểm rõ ràng.
Với người bị loạn thị, họ nhìn cuộc sống sẽ không còn sắc nét như vốn có. Những dòng chữ tưởng chừng quen thuộc bỗng trở nên mờ nhạt. Các đường thẳng có thể nghiêng lệch. Ánh đèn ban đêm loang lổ thành vệt dài gây khó chịu.
Đặc biệt, người bị loạn thị không phân biệt khoảng cách gần hay xa. Dù đọc sách, nhìn màn hình hay lái xe, mắt họ đều phải gồng mình để điều tiết.
Điều đáng nói là nhiều người sống chung với loạn thị suốt thời gian dài mà không hề hay biết. Mắt liên tục phải bù trừ cho sai lệch khúc xạ, dẫn đến nhức đầu, mỏi mắt. Khả năng tập trung của họ suy giảm và hiệu suất học tập, làm việc cũng suy giảm theo.
Loạn thị ở trẻ em
Trẻ em loạn thị nếu không được phát hiện sớm, thì có thể gặp tình trạng nhược thị. Điều đó ảnh hưởng lâu dài đến khả năng nhìn ở hiện tại và cả tương lai của đứa trẻ đó.
Biến chứng loạn thị
Nếu không được chỉnh kính, can thiệp phù hợp, thì loạn thị có thể kéo theo nhiều biến chứng. Điển hình như đau đầu mãn tính, chóng mặt, rối loạn điều tiết. Thậm chí còn làm trầm trọng thêm các tật khúc xạ khác.
Mỗi người trong chúng ta cần hiểu rõ loạn thị là gì, nhận diện đúng vấn đề của mắt. Đó chính là bước đầu tiên để bảo vệ mắt một cách chủ động và lâu dài.
Phân loại mức độ loạn thị
Khi tìm hiểu loạn thị là bị gì, nhiều người bất ngờ loạn thị không chỉ có dạng duy nhất. Loạn thị được chia thành nhiều mức độ khác nhau, ảnh hưởng rất khác đến chất lượng nhìn.
Việc phân loại loạn thị giúp bác sĩ mắt đánh giá chính xác tình trạng mắt. Họ dễ dàng lựa chọn phương pháp điều chỉnh phù hợp nhất với bạn..
Loạn thị nhẹ dưới 1 độ
Loạn thị nhẹ dưới 1 độ thường khó nhận biết. Ở giai đoạn này, mắt vẫn có khả năng tự bù trừ. Cho nên người bệnh chỉ cảm thấy hơi mỏi mắt khi làm việc lâu, đọc chữ nhỏ hoặc nhìn màn hình nhiều giờ. Chính vì quá nhẹ nên loạn thị mức này thường bị bỏ qua, dẫn đến việc phát hiện muộn.
Loạn thị trung bình từ 1 đến 2 độ
Loạn thị trung bình từ 1 đến 2 độ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng rõ rệt hơn. Nhất là vào buổi tối hoặc trong môi trường ánh sáng yếu, hình ảnh không còn sắc nét, chữ viết bị bóng mờ.
Người bệnh dễ đau đầu, căng tức hốc mắt và giảm khả năng tập trung. Lúc này, việc đeo kính chuyên dụng là cần thiết để giảm gánh nặng cho mắt.
Loạn thị nặng trên 2 độ
Loạn thị nặng trên 2 độ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày. Hình ảnh méo mó rõ rệt, các đường thẳng cong vênh, nhìn xa hay gần đều khó. Với trẻ nhỏ, loạn thị nặng có thể cản trở quá trình phát triển thị giác. Điều đó dẫn đến nhược thị nếu không can thiệp kịp thời. Người trưởng thành thì đối mặt với nguy cơ suy giảm thị lực lâu dài.
Ngoài mức độ, loạn thị còn được chia thành loạn thị đều và loạn thị không đều. Mỗi loại có đặc điểm và hướng điều trị khác nhau. Vì vậy, khi đã hiểu loạn thị là bị gì, bạn nên kiểm tra mắt định kỳ. Mục đích để biết chính xác mình đang ở mức độ nào, thay vì chủ quan hoặc tự suy đoán.
Triệu chứng của loạn thị
Không ít người sống chung loạn thị mà không nhận ra, bởi các dấu hiệu ban đầu khá âm thầm. Việc nhận diện đúng triệu chứng sẽ giúp bạn không bỏ lỡ thời điểm vàng để cứu lấy đôi mắt.
Dấu hiệu loạn thị thường gặp nhất là nhìn mờ, nhòe ở mọi khoảng cách. Không giống cận hay viễn thị, loạn thị khiến hình ảnh không rõ cả khi nhìn gần lẫn nhìn xa. Chữ viết bị chồng bóng, đường nét không sắc sảo, mắt phải điều tiết liên tục để cố nhìn rõ.
Một dấu hiệu loạn thị là gì khác rất phổ biến là mỏi mắt và nhức đầu. Sau vài giờ đọc sách, làm việc với máy tính, lái xe, người bị loạn thị thường cảm thấy căng tức vùng trán, thái dương hoặc sau hốc mắt. Cơn đau này không đến từ áp lực công việc mà từ việc mắt phải gồng mình để bù trừ cho hình ảnh méo mó.
Người bị loạn thị thường có thói quen nheo mắt, nghiêng đầu, dụi mắt để nhìn rõ hơn. Đặc biệt vào ban đêm, ánh đèn có thể bị loang. Chúng tạo thành vệt dài gây chói và khó chịu, làm giảm khả năng lái xe an toàn.
Loạn thị ở trẻ em
Ở trẻ em, triệu chứng loạn thị dễ bị nhầm với lười học hoặc mất tập trung. Trẻ có thể ngồi sát bảng, đọc sai chữ, hay than nhức đầu nhưng không biết diễn đạt rõ. Nếu không để ý thì tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự phát triển thị giác.
Nguyên nhân gây loạn thị
Để hiểu trọn vẹn loạn thị là bị gì, chúng ta không thể bỏ qua các nguyên nhân hình thành nên tật khúc xạ này. Thực ra, loạn thị không đến một cách ngẫu nhiên. Nó thường bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau, cả bẩm sinh lẫn mắc phải.
Nguyên nhân bị loạn thị phổ biến nhất là yếu tố di truyền. Nếu trong gia đình có người bị loạn thị, thì nguy cơ bạn gặp tình trạng tương tự rất cao. Ngay từ khi sinh ra, giác mạc đã có hình dạng cong không đều. Ánh sáng đi vào mắt bị khúc xạ sai lệch.
Ngoài ra, nguyên nhân loạn thị còn đến từ các thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh và khoa học. Việc nhìn màn hình quá lâu, ánh sáng không phù hợp, đọc sách trong tư thế sai hoặc liên tục dụi mắt. Chúng là những tác nhân có thể làm thay đổi cấu trúc giác mạc theo thời gian. Những tác động tưởng chừng nhỏ này kéo dài sẽ âm thầm ảnh hưởng đến thị lực.
Chấn thương mắt, phẫu thuật mắt hoặc các bệnh lý về giác mạc như sẹo giác mạc, viêm giác mạc… Chúng cũng là những nguyên nhân gây loạn thị không đều. Đây được xem là một dạng loạn thị khó điều chỉnh hơn bằng kính thông thường.
Ở trẻ em, loạn thị có thể phát triển song song với quá trình lớn lên của mắt. Nếu không được phát hiện và chỉnh kính sớm, thì não bộ sẽ quen với hình ảnh mờ. Đó là tác nhân dẫn đến nhược thị và suy giảm khả năng nhìn vĩnh viễn.
Cách nhận biết mắt bị loạn thị bằng cách nào?
Nhiều người nghi ngờ thị lực của mình có vấn đề nhưng không biết làm sao để xác định.
Cách đơn giản nhất là quan sát chất lượng nhìn hằng ngày. Nếu bạn thấy chữ viết bị nhòe, méo, có bóng mờ, thì đó có thể là dấu hiệu của loạn thị. Nếu tình trạng này xảy ra cả khi nhìn gần lẫn nhìn xa, thì bạn không nên chủ quan.
Một phương pháp phổ biến khác là kiểm tra với bảng hình nan hoa hoặc bảng chữ thị lực. Người loạn thị thường thấy các đường trong hình nan hoa đậm nhạt không đều, có đường rõ, đường mờ. Đây là dấu hiệu cho thấy ánh sáng không hội tụ đồng đều trên võng mạc.
Cảm giác mỏi mắt, nhức đầu sau khi thị giác làm việc kéo dài là lời cảnh báo quan trọng. Bạn đừng vội đổ lỗi cho công việc hay tuổi tác. Vì rất có thể mắt bạn đang phải bù trừ cho loạn thị mà bạn chưa nhận ra.
Cách chính xác nhất vẫn là khám mắt tại cơ sở chuyên khoa. Bác sĩ mắt sẽ đo khúc xạ, đánh giá độ cong giác mạc và xác định chính xác mức độ loạn thị. Điều đó không mất nhiều thời gian nhưng lại mang giá trị lâu dài cho thị lực.
Cách đọc toa kính mắt cho người loạn thị
Sau khi đi khám, nhiều người cầm toa kính trên tay nhưng lại không hiểu rõ các thông số, dẫn đến hoang mang. Việc đọc hiểu toa kính sẽ giúp bạn chủ động hơn trong quá trình điều chỉnh thị lực.
Trên toa kính, thông số quan trọng nhất đối với người loạn thị là CYL, thể hiện độ loạn. Con số này càng lớn, mức độ loạn thị càng cao. Đi kèm với đó là trục AXIS. AXIS cho biết hướng loạn thị của mắt, được tính bằng độ từ 0 đến 180. Đây là yếu tố bắt buộc để chế tạo tròng kính chính xác.
Ngoài CYL và AXIS, toa kính còn có SPH độ cầu. SPH cho biết bạn có kèm cận hoặc viễn thị hay không. Rất nhiều người vừa cận vừa loạn thị, nên tròng kính cần kết hợp cả hai thông số để cho hình ảnh rõ nét nhất.
Một điểm quan trọng là kính loạn thị không thể đeo đại. Chỉ cần sai trục hoặc sai độ một chút, bạn có thể bị chóng mặt, nhức đầu, nhìn méo hơn thay vì được nhìn rõ hơn. Vì vậy, việc cắt kính đúng toa kính thuốc và kiểm tra kỹ trước khi sử dụng là vô cùng cần thiết.
Cách khắc phục loạn thị như thế nào?
Khi đã hiểu rõ loạn thị là bị gì, điều nhiều người quan tâm nhất chính là khả năng khắc phục. Tin tốt là loạn thị hoàn toàn có thể được kiểm soát và cải thiện nếu áp dụng đúng phương pháp.
Cách phổ biến và an toàn nhất là đeo kính loạn thị chuyên dụng. Kính giúp điều chỉnh hướng ánh sáng đi vào mắt. Kính loạn thị đưa hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc. Từ đó cải thiện độ rõ nét và giảm mỏi mắt. Chọn đeo kính đúng độ không làm loạn thị nặng hơn, ngược lại còn bảo vệ mắt khỏi việc điều tiết quá mức.
Đối với những người không muốn đeo kính gọng, kính áp tròng loạn thị là một lựa chọn khác. Tuy nhiên, chúng ta cần vệ sinh đúng cách và tuân thủ thời gian sử dụng để tránh viêm nhiễm mắt.
Trong một số trường hợp, phẫu thuật khúc xạ như LASIK, SMILE có thể giúp điều chỉnh loạn thị vĩnh viễn. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ phù hợp khi độ loạn ổn định và mắt đủ điều kiện. Việc thăm khám kỹ lưỡng trước phẫu thuật cận thị là điều bắt buộc.
Bên cạnh đó, việc thay đổi thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng. Người bị loạn thị cần cho mắt nghỉ ngơi đúng cách, giảm thời gian nhìn màn hình. Đồng thời bổ sung dinh dưỡng tốt cho mắt sẽ giúp hạn chế loạn thị tiến triển.
Cách phòng ngừa loạn thị ra sao?
Việc phòng ngừa thị lực không bị loạn thị luôn tốt hơn điều trị loạn thị. Khi đã hiểu loạn thị là bị gì, bạn hoàn toàn có thể chủ động giảm nguy cơ mắc hoặc làm nặng thêm tình trạng này.
Chúng ta hãy chủ động xây dựng thói quen ‘sử dụng’ mắt một cách khoa học.
Khi làm việc với máy tính, bạn nên tuân thủ quy tắc 20-20-20. Đây là quy tắc cực kỳ đơn giản, nhưng ít người kiên trì thực hiện mỗi ngày. Áp lực công việc, KPIs khiến nhiều người mải miết cắm mắt vào màn hình. Quy tắc này cần bạn mỗi 20 phút, nhìn xa 20 feet trong 20 giây để mắt được thư giãn.
Ánh sáng làm việc cần đủ và phân bố đều, tránh chói hoặc quá tối.
Mỗi người cần hạn chế tối đa hành động dụi mắt. Vì điều này có thể làm tổn thương giác mạc và ảnh hưởng đến hình dạng bề mặt mắt.
Với trẻ em, người lớn cần nhắc nhở tư thế ngồi học đúng. Quan trọng nhất là việc kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử của trẻ, đặc biệt trẻ nhỏ dưới 6 tuổi..
Với trẻ nhỏ và người làm việc máy tính nhiều, khám mắt định kỳ 6-12 tháng/lần là cách hiệu quả nhất để phát hiện sớm loạn thị. Việc phát hiện ở giai đoạn vàng giúp chúng ta có hướng điều chỉnh kịp thời, tránh tăng độ, biến chứng lâu dài.
Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ vitamin A, lutein, omega-3 cũng góp phần bảo vệ sức khỏe đôi mắt. Đôi mắt khỏe không chỉ giúp bạn nhìn rõ, mà còn mang lại chất lượng sống tốt hơn mỗi ngày.
Mỗi người trong chúng ta cần hiểu đúng loạn thị là bị gì. Để bản thân không chỉ bớt lo lắng, mà còn có quyền chủ động bảo vệ thị lực chính mình. Phùng Huy Hòa BUTITAN biết rằng đôi mắt luôn luôn chỉ có một. Chăm sóc chúng sớm chính là cách bạn gìn giữ chất lượng sống lâu dài.
