Khi con vừa chào đời, lúc lọt lòng, không cha mẹ nào muốn đôi mắt nhỏ bé ấy mang sẵn một khiếm khuyết. Cận thị bẩm sinh không dễ nhận ra, nên khiến rất nhiều cha mẹ day dứt khi phát hiện quá muộn. Phùng Huy Hòa BUTITAN thấu hiểu nỗi đau đó hơn ai hết.
Cận thị bẩm sinh là gì?
Cận thị bẩm sinh là tình trạng trẻ đã bị cận ngay từ khi sinh ra hoặc xuất hiện rất sớm trong những năm đầu đời. Khác với cận thị học đường, thường hình thành do thói quen sinh hoạt và học tập, cận bẩm sinh gắn liền với sự phát triển cấu trúc mắt ngay từ trong bụng mẹ.
Ở trẻ bị cận bẩm sinh, trục nhãn cầu thường dài hơn bình thường hoặc giác mạc, thủy tinh thể có độ cong lớn hơn, khiến hình ảnh hội tụ trước võng mạc thay vì đúng vị trí. Điều đó làm trẻ nhìn xa mờ ngay cả khi chưa biết đọc, biết viết hay tiếp xúc nhiều với thiết bị điện tử.
Điều khiến nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn là trẻ nhỏ không biết diễn đạt việc nhìn không rõ. Các em vẫn chơi, vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ là thường tiến lại rất gần đồ vật, tivi hay có phản ứng chậm với các kích thích thị giác từ xa. Vì vậy, cận bẩm sinh thường chỉ được phát hiện khi trẻ đi khám mắt định kỳ hoặc khi đã có dấu hiệu rõ rệt.
Quan trọng hơn, cận bẩm sinh thường có xu hướng tiến triển nhanh nếu không được theo dõi và can thiệp đúng cách. Đây không phải là lỗi của cha mẹ, nhưng là vấn đề cần được nhìn nhận sớm và nghiêm túc. Nếu hiểu đúng bản chất của cận thị bẩm sinh, thì phụ huynh bớt hoang mang. Đồng thời, cha mẹ sẽ có hướng đồng hành phù hợp với con ngay từ những năm đầu đời.
Cận thị bẩm sinh là do đâu?
Khi đối diện với cận thị bẩm sinh, câu hỏi khiến nhiều cha mẹ day dứt nhất là: do đâu mà con lại bị như vậy. Thực chất, nguyên nhân không đến từ một yếu tố đơn lẻ, mà thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố ngay từ trước khi trẻ chào đời.
Yếu tố di truyền đóng vai trò rất lớn. Nếu cha hoặc mẹ, đặc biệt là cả hai, bị cận thị nặng, thì nguy cơ trẻ sinh ra đã bị cận hoặc phát triển cận rất sớm sẽ cao hơn. Đây là điều không thể thay đổi, nhưng lại giúp giải thích vì sao nhiều trẻ chưa hề học nhiều vẫn bị cận.
Bên cạnh đó, sự phát triển bất thường của nhãn cầu trong thai kỳ cũng là nguyên nhân quan trọng. Một số rối loạn trong quá trình hình thành cấu trúc mắt, sinh non, nhẹ cân hoặc thiếu dưỡng chất khi mang thai có thể ảnh hưởng đến thị lực của trẻ ngay từ đầu.
Ngoài ra, một số bệnh lý bẩm sinh liên quan đến mắt hoặc thần kinh thị giác cũng có thể đi kèm cận thị bẩm sinh. Trong những trường hợp này, cận thị không chỉ đơn thuần là tật khúc xạ mà cần được theo dõi sát sao hơn.
Cận bẩm sinh không phải do cha mẹ chăm con sai cách sau sinh. Việc tự trách mình chỉ làm tăng áp lực tâm lý. Trong khi điều trẻ cần nhất là sự bình tĩnh, hiểu biết và đồng hành đúng hướng từ người lớn.
Dấu hiệu nhận biết trẻ bị cận thị sớm
Yếu tố then chốt để hạn chế tiến triển nặng về sau, đó chính là nhận biết sớm cận bẩm sinh. Tuy nhiên, vì trẻ nhỏ chưa biết nói rõ cảm giác nhìn mờ, nên các dấu hiệu thường rất tinh tế và dễ bị bỏ qua.
Một biểu hiện phổ biến là trẻ hay đưa đồ vật lại rất gần mắt để nhìn. Trẻ thường xuyên tiến sát tivi, bảng, đồ chơi. Trẻ có thể nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn xa như một phản xạ tự nhiên để cố nhìn rõ hơn.
Nhiều trẻ phản ứng chậm với người hoặc vật ở khoảng cách xa, dễ vấp ngã khi di chuyển trong không gian rộng. Một số trẻ tỏ ra kém hứng thú với các trò chơi cần quan sát xa, thay vào đó chỉ thích các hoạt động ở cự ly gần.
Ngoài ra, trẻ bị cận thị sớm có thể hay dụi mắt, chớp mắt nhiều hoặc trở nên cáu gắt, mệt mỏi khi phải tập trung nhìn. Với trẻ lớn hơn một chút, có thể xuất hiện đau đầu nhẹ, khó tập trung, đặc biệt sau các hoạt động thị giác kéo dài.
Những dấu hiệu trên rất dễ bị nhầm với tính cách hay thói quen của trẻ. Vì vậy, nếu trong gia đình có tiền sử cận thị bẩm sinh hoặc cha mẹ nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào bất thường, thì việc cho trẻ đi khám mắt sớm là vô cùng cần thiết.
Phùng Huy Hòa BUTITAN muốn bạn biết: biết không phải để lo lắng, mà là để chủ động bảo vệ thị lực cho con.
Có cách chữa trị cho trẻ bị cận bẩm sinh không?
Đó cũng chính là câu hỏi khiến nhiều phụ huynh trăn trở nhất khi nhắc đến cận bẩm sinh. Hiện nay chưa có phương pháp nào chữa khỏi hoàn toàn cận thị bẩm sinh, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và hạn chế tiến triển nếu can thiệp đúng cách. Câu trả lời trung thực và khách quan nhất là như vậy.
Trước hết, trẻ cần được thăm khám định kỳ bởi bác sĩ mắt để theo dõi độ cận và sự phát triển của nhãn cầu. Việc đeo kính đúng độ, đúng thời điểm giúp trẻ nhìn rõ hơn, tránh nheo mắt hay gồng mắt. Đó là những yếu tố làm cận tiến triển nhanh hơn.
Với một số trường hợp, bác sĩ mắt có thể chỉ định các phương pháp kiểm soát tiến triển cận như kính chuyên biệt, thuốc nhỏ mắt liều thấp hoặc các biện pháp hỗ trợ khác, tùy theo độ tuổi và tình trạng mắt của trẻ. Những phương pháp này không nhằm xóa cận, mà giúp làm chậm tốc độ tăng độ.
Phụ huynh cũng cần tỉnh táo trước các quảng cáo chữa khỏi cận bẩm sinh nhanh chóng. Những lời hứa hẹn này không có cơ sở khoa học và nếu áp dụng sai cách thì có thể gây hại đến mắt trẻ.
Khi hiểu đúng về cận thị bẩm sinh, cha mẹ sẽ bớt kỳ vọng sai lệch, thay vào đó tập trung vào mục tiêu thực tế: giúp con nhìn rõ, sống thoải mái và bảo vệ thị lực lâu dài.
Cách chăm sóc và bảo vệ mắt trẻ bị cận thị sớm
Chăm sóc trẻ bị cận thị bẩm sinh không phải là ép con giữ mắt, mà là xây dựng cho con một môi trường sống thân thiện với thị lực ngay từ nhỏ.
Trước hết, cha mẹ cần tạo thói quen hạn chế thời gian tiếp xúc màn hình, khuyến khích trẻ chơi ngoài trời, nhìn xa nhiều hơn. Ánh sáng tự nhiên giúp mắt phát triển đúng sinh lý và được chứng minh có lợi trong việc làm chậm tiến triển cận thị.
Chế độ dinh dưỡng cũng rất quan trọng. Ngay từ nhỏ, bữa ăn của trẻ cần đầy đủ vitamin A, D, omega-3, lutein… từ rau xanh, cá, trứng, sữa để hỗ trợ sự phát triển của mắt. Ngủ đủ giấc và đúng giờ cũng giúp mắt có thời gian phục hồi.
Phụ huynh nên đồng hành cùng con trong việc đeo kính, tránh tạo cảm giác mặc cảm hay áp lực. Khi trẻ cảm thấy được thấu hiểu và chấp nhận, việc chăm sóc mắt sẽ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn rất nhiều.
Quan trọng nhất, hãy nhớ rằng cận thị bẩm sinh không định nghĩa tương lai của con. Với sự chăm sóc đúng cách và kiên nhẫn, trẻ hoàn toàn có thể học tập, vui chơi và phát triển như bao bạn bè khác.
Không có bất kỳ cha mẹ nào mong muốn con mình bị cận thị bẩm sinh. Tuy nhiên, nếu không may mắc phải thì đó cũng không phải là dấu chấm hết cho thị lực của trẻ. Khi cha mẹ hiểu đúng, theo dõi sớm và đồng hành bền bỉ, đôi mắt của con vẫn có cơ hội được bảo vệ và phát triển tốt nhất có thể.
